Proces

• Begin 2008: de aanloopfase…
Toen de plannen van de Vlaamse overheid en de stad Antwerpen voor de herinrichting van de Scheldekaaien doorsijpelden tot bij Antwerpen aan ’t Woord ging een knipperlicht branden. De Scheldekaaien zijn één van de belangrijkste publieke ruimtes van Antwerpen. Bij het ontwerp en de herinrichting zouden Antwerpenaren betrokken moeten worden. De vraag was alleen: hoe kan je middenveldorganisaties, de Antwerpse burger en vooral het stadsbestuur hiervan overtuigen? Het gaat om een bijzonder complexe materie die bovendien politiek vrij gevoelig ligt.

De vaste partners van Antwerpen aan ’t Woord, Unizo en ACW, waren direct mee, het begin van een duurzaam partnership was geboren.
De werkgroep besloot om met ondersteuning van Flandria in het voorjaar van 2008 een webenquête te doen om te peilen naar het ‘Scheldegevoel’ bij Antwerpenaren, maar ook bij de bezoekers van de parel aan de Schelde. De enquête schoot recht in de roos: maar liefst 3282 mensen vulden ze in. De resultaten werden overhandigd aan het stadsbestuur. Op 18 april 2008 besliste het college om de resultaten van de enquête voor te stellen tijdens een persconferentie met Antwerpen aan ’t Woord: 62 % van de 3282 respondenten (2032 personen) blijkt volgens de enquête betrokken te willen worden bij de heraanlegplannen voor de Scheldekaaien. Het idee ontstaat om een communicatie- en participatiecharter af te sluiten met de partners.
3 oktober 2008: officieel engagement van het stadsbestuur
Het college van burgemeester en schepenen gaat in op de vraag van Antwerpen aan ’t Woord, ACW en Unizo om het voorbereidingstraject gepaard te laten gaan met een participatietraject dat bewoners en gebruikers ruim betrekt bij de heraanlegplannen. De intenties van de stad, Antwerpen aan ’t Woord, ACW en Unizo op vlak van participatie en communicatie worden samengevat in een participatiecharter dat op 3 oktober 2008 door het college goedgekeurd wordt.
Op 2 december 2008 ondertekenen Antwerpen aan ’t Woord, Unizo Antwerpen stad, ACW Antwerpen (de drie partners), schepen Leen Verbist, de stadssecretaris voor de stad Antwerpen en gedelegeerd bestuurder Leo Clinckers voor W&Z nv het Participatiecharter Masterplan Scheldekaaien. Doelstelling is dat bewoners en gebruikers meerdere malen in interactie kunnen gaan met de ontwerpers en betrokken overheden. Het participatietraject wordt toegespitst op de oplevering van het voorontwerp-masterplan van voorjaar 2009. In het najaar 2009 wordt dan nog het definitief masterplan voorgesteld.
• Eind 2008: voorbereiding van de dialoogfase…
In oktober-december 2008 begint de samenwerking tussen de partners vorm te krijgen. Er wordt een stuurgroep opgestart die regelmatig samenkomt. Het idee ontstaat om een Week van de Dialoog te organiseren, geïnspireerd op de Dag van Dialoog in Nederland.
16 oktober 2008
De ontwerpers en deskundigen lichten het tweede tussentijdse ontwerp toe aan vertegenwoordigers van het middenveld en belangenverenigingen. Zij gaan in op vragen en suggesties.
19 oktober 2008
De wandeltentoonstelling Kant & Wal start. Geïnteresseerden kunnen individueel of in groep de kaaien verkennen, al dan niet onder begeleiding van een gids. De anekdotische geschiedenis van de Scheldekaaien en omgeving komt in een aantal woord- en beeldzuilen tot leven. Een prachtig wandelboekje is in de stadswinkel te koop voor 4 €. Met ‘Kant & Wal’ wil de stad bewoners, gebruikers en bezoekers van de kaaien laten terugblikken op de kaaien vroeger, laten mijmeren over de kaaien vandaag, en ze bewust maken van de veranderingen die de kaaien te wachten staan.
21 oktober 2008
Tijdens een eerste vormingsavond over het participatietraject stimuleren we zo veel mogelijk actieve bewoners van het middenveld en het verenigingsleven om ‘ambassadeur van de Scheldekaaien’ te worden. Ze krijgen een uitleg over het masterplan en het participatietraject. We vragen hen tenslotte om zich als gespreksleider op te geven.
De achterban van de 3 partners (Antwerpen aan ’t Woord, Unizo Antwerpen stad en ACW Antwerpen) en ook actieve bewoners worden uitgenodigd. Onderwerp van deze vormingsavonden zijn:
• Wat is een masterplan (en wat is het niet)?
• Wat kun je verwachten van het masterplan?
• Hoe moet het gelezen worden?
• Hoe is de heraanleg gefaseerd?
• …
De deelnemers kunnen vragen stellen en suggesties doen. Zij ontvangen een begeleidende brochure ‘Scheldekaaien: op weg naar een masterplan voor de kaaien’ dat speciaal voor deze vormingsavonden werd opgemaakt.
9 december 2008
Tweede vormingsavond voor actieve buurtbewoners in samenwerking met de partners. Alle partners verbinden zich ertoe om het participatieproces voort te zetten tot de nieuwe Scheldekaaien gerealiseerd zijn. Voor elke fase zal een nieuwe planning gemaakt worden.
Januari-februari 2009
De partners bereiden onder leiding van het team Stedelijk Wijkoverleg van de stad Antwerpen ‘De Kaaien op Tafel’ voor.
Verenigingen en organisaties worden aangezocht om zo ‘n gesprekstafel te organiseren, beperkt tot eigen leden en aanhang (gesloten tafels) of opengesteld voor anderen (open tafels).
Bij een gesloten tafel zorgt de organisator (jeugdvereniging, bewonersgroep, schoolkorps, bedrijf,...) zelf voor ruimte in een huiskamer of clubhuis, en voor koffie, thee en water. Deze werft ook zelf de deelnemers binnen de eigen kring. Het Stedelijk Wijkoverleg levert een moderator, iemand van de partnerorganisaties of de stad (Stedelijk Wijkoverleg of Jeugddienst).
Bij een open tafel richt het Stedelijk Wijkoverleg alles in. Het spreidt de tafels over de 9 Antwerpse districten. Wie zin heeft, kan deelnemen. Geïnteresseerden kunnen inschrijven via www.onzekaaien.be of via de infolijn 03 22 11 333 voor een tafel naar keuze. Een tiental gesprekken zal op de startdag plaatsvinden op een Flandriaboot, aangemeerd aan de kaaien. (Er was ruimte voor 10 gesprekken, uiteindelijk vonden er 7 gesprekken plaats.)
Er wordt geopteerd voor een trechtermethodiek in drie fasen:
1. inleiding (10'): korte introductie van de moderator:
• Waarvoor dient het masterplan? Wat ligt al vast, wat niet?
• Verloop van het tafelgesprek, en wat gebeurt achteraf met de resultaten?
• Thema’s ter bespreking: mobiliteit, band met het water, gebruik van de Scheldekaaien, betekenis van de Scheldekaaien, historisch erfgoed.
• Elke moderator heeft een plan van de Scheldekaaien, waarop de acht deelgebieden te zien zijn (formaat A0).
2. kennismakingsronde (10'):
• Iedereen stelt zich kort voor en noemt twee of drie thema’s die hij/zij graag wil bespreken.
• De moderator vinkt de genoemde thema’s aan op zijn verslagblad.
• De moderator legt de thema’s in volgorde van belangrijkheid ter bespreking voor.
3. themagesprekken (20 à 30’ per thema):
• Twee à drie thema ‘s worden besproken aan de hand van stellingen, gevolgd door een korte discussie.
• Eventueel per thema een korte rondvraag, zodat elke deelnemer de kans krijgt om zijn/haar stelling kenbaar te maken.
• Per thema vindt de moderator op zijn instructieblad een lokvraagje om het gesprek aan te zwengelen mocht dat niet vanzelf gebeuren (bvb. ‘mobiliteit’: wat zou je denken van een watertaxi?).
• De gesprekstafel kan per besproken thema twee aanbevelingen doen.
De moderator noteert die op het verslagblad.
februari 2009
Oproep voor deelname aan ‘De Kaaien op Tafel’ via advertenties, de stedelijke website en de stadskrant De(n)Antwerpenaar: ‘Aftellen naar de Dagen van de Kaaien’. Eind januari 2009 wordt tijdens ‘De Staat van de stad’ al een flyer verdeeld om deel te nemen aan ‘De Kaaien op Tafel’ en ‘De Dagen van de Kaaien’.
woensdag 18 februari 2009
Vormingsbijeenkomst voor moderatoren, ter voorbereiding op ‘De Kaaien op Tafel’. In samenwerking met de vertegenwoordigers van Antwerpen aan ’t Woord, Unizo Antwerpen stad en ACW Antwerpen, briefen de projectleiders van AG Stadsplanning Antwerpen en W&Z nv alle moderatoren ter voorbereiding van ‘De Kaaien op Tafel’. Doel is de gesprekstafels allemaal zo identiek mogelijk te laten verlopen.
• Zondag 1 tot en met zaterdag 7 maart 2009: week van de dialoog
Circa 800 deelnemers, 568 voor 71 gesloten tafels en 256 voor 25 open tafels.
Het deelnemersveld is heel verscheiden, gaande van een tafelgesprek bij Blindenzorg Licht & Liefde tot een jongerentafel op het Kabinet Jeugd en een tafel met nieuwkomers bij het ACW. Er vinden ook enkele ‘vaktafels’ plaats met mensen uit de horeca, natuurgidsen en ondernemers. Eén tafel wordt speciaal ingericht voor etnisch-culturele minderheden. De 96 gesprekstafels dienen in totaal 543 aanbevelingen in.
Elke deelnemer vult tot slot een vragenlijst in met evaluatieve en sociaal demografische gegevens. Hij of zij ontvangt een boekwijzer met foto of tekening van de kaaien (referentie naar de brochure ‘Kaaien op Tafel’ die later verdeeld wordt. Ze bevat een synthese van alle tafelgesprekken + een voorstelling van het Kaaienplan).
19 tot en met 21 maart 2009: ‘De Dagen van de Kaaien’
Symposium voor breed publiek, vertegenwoordigers middenveld en vakpubliek, verdeeld over verschillende locaties: de cruiseterminal aan het Steenplein, zaal Stuurboord in Hangar 26, verschillende boten in de buurt van Hangar 26. Het volledige programma vind je hier. De ontwerpers, stad Antwerpen en W&Z nv stellen het voorontwerp-masterplan voor, zowel aan vakpubliek als breed bewonerspubliek.
De organisator van het symposium, het ‘team opdrachthouder stadsontwikkeling’ staat voor een nieuwe opdracht. Eigenlijk is het gespecialiseerd in kennisuitwisselingen en -producten voor (internationaal) vakpubliek. Nu staat het voor een zeer heterogeen publiek van experts en burgers.
Het team opteert ervoor om het voorontwerp-masterplan zo klaar en inzichtelijk mogelijk te vertalen naar breed publiek, ondanks de moeilijkheidsgraad van het masterplan en zonder oververeenvoudiging. Het publiek mag/moet merken dat het niet eenvoudig is. De uitgangspunten en sleutelprincipes moeten voor iedereen duidelijk zijn.
Het plan resulteert in een toelichting, een DVD, een brochure en bijhorende projectfiches:
Toelichting: stadsbouwmeester Kristiaan Borret licht op zeer bevattelijke manier het voorontwerp masterplan Scheldekaaien toe aan een breed publiek van bewoners en geïnteresseerden aan de hand van een presentatie met beeldmateriaal. Nadien wordt er ruimte gelaten voor vragen en opmerkingen aan een panel waarin ontwerpers, deskundigen en vertegenwoordigers van AG Stadsplanning Antwerpen en W&Z nv zetelen. Alles wordt in goede banen geleid door een moderator.
• DVD: van ontwerphouding tot ontwerpvoorbeeld per deelgebied. Wordt vertoond tijdens het symposium;
• brochure ‘Leeswijzer Kaaienplan’ die het opzet (ambities) en de aanpak van stad en W&Z toelicht. Redelijk gebald en volledig. Wordt verdeeld onder de (vak)deelnemers op 300 exemplaren;
• infofiches ‘Wijk aan het Water’, afgestemd op een ruimer publiek. Illustreren hoe de Scheldekaaien per strategisch deelgebied een couleur locale krijgen die aansluit bij de aangrenzende wijk en hoe ze tegelijk toch één ondeelbaar publieksgebied vormen. Meer hapklaar en levendig, verdeeld op 300 exemplaren.
Voor breed publiek: uitvoerige presentatie van het Kaaienplan (donderdagavond 19 maart)
Gratis en voor iedereen open. Kurt Van Eeghem modereert.
Verloop:
• introductie van W&Z nv (Wim Dauwe) met toelichting bij het Sigmaplan: waarom een hogere waterkering?
• didactische uiteenzetting van stadsbouwmeester Kristiaan Borret over het Kaaienplan met behulp van beeldimpressies en ontwerpschetsen.
• panelgesprek met ondermeer de ontwerpers. De zaal neemt deel. De ontwerpers nemen de opmerkingen en suggesties mee in het definitief ontwerp.
Voor vakpubliek, deskundigen en vertegenwoordigers van het middenveld: congres op vrijdag via inschrijving vooraf. Detailtoelichting en bespreking van het Kaaienplan (20 maart):
Betalend en op uitnodiging, beperkt tot vakpubliek (beleidsmensen, ambtenaren, ontwerpers) en vertegenwoordigers van het middenveld (bewonersgroepen, belangenverenigingen).
Ingeleid met een bezoek aan een tentoonstelling over het masterplan en een informatieve boottocht.
Aansluitend ‘kaaienateliers’ met twee opdrachten:
• hoe kan het definitief kaaienplan optimaal functioneren als planningsinstrument?
• welke van de 543 aanbevelingen van ‘De Kaaien op Tafel’ worden weerhouden? Ordening en selectie.
Slotzitting (21 maart) voor een breed publiek
Voorstelling van de resultaten van de Kaaienateliers + synthetisch verslag van de gesprekstafels (‘De Kaaien op Tafel’): de 543 aanbevelingen, ingedeeld in 18 clusters (verdeling brochure). De resultaten van de individuele vragenlijsten leren dat de deelnemers aan de gesprekstafels voornamelijk in het historisch stadscentrum wonen. Ze illustreren ook de inspanningen van de Jeugddienst om jongeren te betrekken?!

• April 2009: tussentijdse evaluatie…
Het oordeel over het participatietraject is overwegend positief. De organisatie van ‘De Kaaien op tafel’ verliep vlot. Het bereikte een ander publiek. De stad gaf het vertrouwen aan vrijwilligers om de participatie (mee) te organiseren.
Vraag is hoe de bewoners het best betrokken worden bij de oplevering van het definitief masterplan in het najaar 2009. Het is niet de bedoeling van de stad om opnieuw een groot participatietraject op te zetten, wel om de feedback van de ontwerpers en/of het beleid op de aanbevelingen (18 clusters) bekend te maken.

6. Kritische succesfactoren
• Participatieproces start van onderuit. engagement vertrekt vanuit bevolking en middenveld (bottom up)
• Duidelijk politiek en ambtelijk engagement. Proces heel legitiem; geloofwaardig, transparant, betrouwbaar
• Participatie in een heel vroeg stadium. Proces wordt samen door bestuur, bevolking, middenveld en stadsdiensten vorm gegeven.
• Duidelijke afspraken tussen betrokken partners in de vorm van een participatiecharter
• Nauwe en intensieve samenwerking tussen bestuur, administratie, middenveld en bevolking.
• Participatie in alle stadia van het proces, ook in het vervolgtraject.
• Mix van participatiemiddelen werd gehanteerd: enquête, participatiecharter, stuurgroep, vormingsmomenten, week van de dialoog incl. tafelgesprekken, feedbackmomenten, … 

0 Reacties

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.